Bài viết mới

Thứ Năm, 31 tháng 8, 2017

Lên máy bay trước tiên có thể gây hại cho sức khỏe của bạn




Được ưu tiên lên máy bay trước đem lại lợi ích cho nhiều người, tuy nhiên các chuyên gia tin rằng quyền lợi này lại có nguy cơ gây hại cho sức khỏe của bạn.


Nhóm chuyên gia tại Đại học Bang Arizona (Mỹ) đã nghiên cứu về các tình huống trên máy bay để tìm hiểu cách thức dịch bệnh lan truyền nếu như có một hành khách bị bệnh.


Họ nhận thấy quyền ưu tiên lên máy bay sớm hóa ra lại không tốt cho sức khỏe của bạn mà làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Hầu hết các hãng hàng không đều bố trí hàng khách lên máy bay theo thứ tự khoang, từ khoang hạng nhất rồi tiếp đến các khoang khác cho tới khi máy bay kín chỗ.


Lên máy bay
“Lên máy bay theo khu vực” sẽ đặt số đông hành khách vào rủi ro nhiễm bệnh nếu trong số họ có một người bị mắc bệnh lây truyền. (Ảnh minh họa).


Các nhà nghiên cứu sử dụng thuật toán để phân tích quá trình này và rút ra kết luận rằng “lên máy bay theo khu vực”sẽ đặt số đông hành khách vào rủi ro nhiễm bệnh nếu trong số họ có một người bị mắc bệnh lây truyền, chẳng hạn như Ebola.


Ví dụ, người bị nhiễm bệnh ngồi ghế 16B thì họ phải đi qua các khoang hạng nhất và hạng thương gia để đến được chỗ ngồi. Đây chính là cơ hội để virus phát tán với một loạt hành khách đã ngồi trước đó.


Theo đó, họ khuyên các hãng hàng không nên chia máy bay làm hai nửa đầu và đuôi để cho hành khách lên đồng loạt. Áp dụng biện pháp sẽ giúp giảm 27% sự tương tác giữa các hành khách. Thậm chí, nếu máy bay thương mại chỉ có 50 chỗ ngồi thì nguy cơ một người tiếp xúc với một hành khách nhiễm bệnh chỉ còn 13%.


Cách bảo vệ bản thân khi đi máy bay


Trong khi không thể tránh hoàn toàn rủi ro nhiễm vi khuẩn từ người bệnh thì bạn vẫn có thể tự bảo vệ bản thân với những mẹo sau đây:

  • Tránh ngồi ghế dọc lối đi bởi bạn sẽ tiếp xúc với nhiều người hơn.
  • Khử trùng ghế ngồi của mình bằng khăn lau diệt khuẩn.
  • Tự mang theo nước uống để cung cấp đủ nước cho cơ thể.
  • Tránh ngồi ở đuôi máy bay, khu vực gần buồng vệ sinh.

Các nhà khoa học phát hiện tinh thể cũng có thể bị bẻ cong




Tưởng chừng tinh thể không thể bị bẻ cong và có khả năng linh hoạt, hóa ra ta đã nhầm.


Nghe đến tinh thể là thấy cứng rồi, nhưng các nhà nghiên cứu vừa cho ta thấy trên đời này chuyện gì cũng có thể xảy ra. Thử nghiệm cho thấy tinh thể có thể linh hoạt tới mức bẻ cong được liên tục, thậm chí là buộc lại thành nút thắt. Kết quả này thay đổi hoàn toàn nhận thức của chúng ta với cấu trúc, thậm chí là cả định nghĩa về tinh thể.


Tinh thể có thể linh hoạt tới mức bẻ cong được liên tục.
Tinh thể có thể linh hoạt tới mức bẻ cong được liên tục.


Như chúng ta đã học trên lớp, thì tinh thể dễ vỡ và không có khả năng đàn hồi. Nhưng nghiên cứu mới này cho thấy tinh thể có thể bị bẻ cong, mở ra một cánh cửa dẫn tới một thứ vật chất mới, có tiềm năng cách mạng hóa ngành điện tử và công nghệ.


Trước đây, các nhà nghiên cứu đã quan sát thấy tinh thể có thể bị bẻ cong nhưng đây là lần đầu tiên, họ tiếp cận nó với mức độ nguyên tử, và xác định được chính xác rằng tinh thể vừa linh hoạt mà lại vẫn giữ được những đặc tính vốn có của nó.


"Chúng tôi làm việc với tinh thể rất nhiều – chúng thường được tạo nên thành những cụm nhỏ, đều cứng và đều dễ vỡ, khi bị bẻ cong hoặc chịu va đập, chúng sẽ đều nứt hoặc vỡ tan”, một trong những nhà nghiên cứu, John McMurtrie từ Đại học Công nghệ Queensland tại Úc nói.


“Dù trước đây đã có quan sát cho thấy tinh thể có thể được bẻ cong, nhưng đây là nghiên cứu đầu tiên phân tích rõ hiện tượng này. Chúng tôi tìm ra rằng bản chất của tinh thể không chỉ cứng, mà cũng có thể mềm như nylon”.


Dưới đây là một tinh thể linh hoạt như vậy:


Tinh thể được tạo nên bởi các phân tử được sắp xếp theo cấu trúc tuần hoàn.
Tinh thể được tạo nên bởi các phân tử được sắp xếp theo cấu trúc tuần hoàn.


Tinh thể giòn, dễ vỡ là do cấu trúc của chúng vốn như thế - tinh thể được tạo nên bởi các phân tử được sắp xếp theo cấu trúc tuần hoàn, hay còn được gọi là cấu trúc trật tự kéo dài. Điều đó có nghĩa rằng từ mọi góc nhìn, tinh thể đều có hình dáng như nhau. Đây là con dao hai lưỡi: chúng đủ cứng để có thể được áp dụng vào vô vàn công nghệ hiện đại, từ sản xuất điện thoại cho tới máy tính; chúng lại quá cứng để áp dụng được vào những công nghệ mới nổi, đơn cử là việc sản xuất đồ điện tử có thể bẻ cong được.


Nhưng tươi tỉnh lên bạn ơi, vì nghiên cứu mới này cho ta thấy rằng các nhà khoa học có thể tạo ra những tinh thể đàn hồi, bẻ cong được nhiều lần mà vẫn có thể trở về trạng thái ban đầu. Thành công đầu tiên của họ là một sợi tinh thể mỏng bằng dây câu, dài 5cm. Dẻo, đàn hồi, có thể buộc, mà vẫn cứng như tinh thể - Đây sẽ là một thứ vật liệu mới của tương lai.


Các nhà khoa học có thể tạo ra những tinh thể đàn hồi, bẻ cong được nhiều lần mà vẫn có thể trở về trạng thái ban đầu.
Các nhà khoa học có thể tạo ra những tinh thể đàn hồi, bẻ cong được nhiều lần mà vẫn có thể trở về trạng thái ban đầu.


Họ tạo ra thứ tinh thể dẻo này bằng một hợp chất kim loại đơn giản, đó là đồng (II) acetylacetonate. Lần đầu tiên kim loại này được tạo ra là vào cuối những năm 1800 và lúc ấy, nó cũng đã thay đổi được cái nhìn của chúng ta về cách sắp xếp phân tử trong tinh thể, khiến nó có chính chất linh hoạt. Bằng việc sử dụng tia X-quang, đội ngũ nghiên cứu đã nghiên cứu được cấu trúc của tinh thể này khi bị bẻ cong, thấy được rằng từng phân tử riêng biệt tự xoay được, từ đó xuất hiện tính đàn hồi.


Sau khi quan sát được cách hoạt động của tinh thể dẻo này, đội ngũ này đã tìm thêm được 6 hợp chất kim loại khác cũng có cấu trúc tương tự đồng (II) acetylacetonate.


Sau khi chứng minh được nó tồn tại, xác định được cách hoạt động của nó, giờ ta phải xem xem tính dẻo, linh hoạt này ảnh hưởng thế nào tới định nghĩa của “tinh thể” hiện tại – liệu ta có thể nhân tiện công bố một vật chất hoàn toàn mới luôn không. Chưa hết, ta cũng có thể tiện thể ứng dụng luôn thứ tinh thể dẻo này vào những công nghệ của tương lai nữa.


“Một tinh thể linh hoạt như những gì chúng tôi có đây có thể mở đường cho một loại vật liệu mới có vô vàn ứng dụng, từ sản xuất thành phần máy bay cho tới tàu vũ trụ, từ các bộ phẩm của thiết bị cảm biến cho tới các đồ điện tử nói chung”, Jack Clegg, người dẫn đầu đội ngũ nghiên cứu tại Đại học Queensland tự tin phát biểu.

Nếu không muốn cơ thể gặp nguy, đừng bao giờ làm 5 điều này khi đi máy bay




Đi máy bay tiện thật đấy nhưng bạn đừng nên làm những điều này vì sức khỏe của chính mình.


Máy bay là phương tiện được nhiều người lựa chọn trong mỗi chuyến đi công tác hay du lịch.


Tuy nhiên dù có tiện lợi đến mấy thì bạn cũng sẽ phải trải qua 1 số cảm giác có phần khó chịu như phải ngồi bó gối nhiều giờ liền, hoặc cảm giác mỏi mệt khi phải bay dài...


Vì thế để đảm bảo sức khỏe cho chính mình, hãy nhớ đừng làm những việc sau:


1. Đeo kính áp tròng


Thay vì đeo kính áp tròng, bạn nên chọn kính thường.
Thay vì đeo kính áp tròng, bạn nên chọn kính thường.


Kính áp tròng tiện và đẹp thật đấy nhưng khi đi máy bay, bạn đừng nên đeo loại kính này. Bởi không khí trên máy bay rất khô và nó có thể gây kích ứng mắt của bạn.


Ngoài ra, khi phải bay dài, bạn có thể bị ngủ quên, mà việc đeo kính áp tròng "xuyên đêm" có thể khiến bạn bị mù nữa cơ. Thế nên thay vì đeo kính áp tròng, bạn nên chọn kính thường nhé!


2. Bịt tai để chống ù tai


Bạn nên nhai chiếc kẹo cao su, hoặc là cử động nuốt, ngáp...
Bạn nên nhai chiếc kẹo cao su, hoặc là cử động nuốt, ngáp...


Do thay đổi áp suất nên mỗi khi máy bay cất và hạ cánh, tai của bạn sẽ bị tức và hơi đau. Bạn cho rằng bịt tai lại sẽ không còn tức ư? Không đâu, chúng sẽ không có mấy tác dụng với bạn trong trường hợp này.


Bởi đây là hiện tượng xảy ra khi có sự chênh lệch giữa áp suất bên trong và ngoài tai. Lúc này, ống Eustachian chạy từ tai giữa đến sau mũi đóng lại hoặc bị chèn ép khiến cho áp suất trong tai giữa không được cân bằng. Không khí đã hình thành bên trong tai được hấp thụ, hút và kéo căng màng nhĩ vào trong, gây ù tai.


Vì thế, để giảm thiểu sự khó chịu khi bị ù tai này, bạn nên nhai chiếc kẹo cao su, hoặc là cử động nuốt, ngáp... việc này có thể khiến cho ống Eustachian mở ra để không khí đi vào tai giữa, từ đó cân bằng áp suất phía bên kia của màng nhĩ.



3. Ngồi lỳ 1 chỗ quá lâu trên máy bay


Bạn có thể lặp đi lặp lại động tác co chân ngang ngực rồi hạ xuống để tránh mắc chứng DVT.
Bạn có thể lặp đi lặp lại động tác co chân ngang ngực rồi hạ xuống để tránh mắc chứng DVT.


Bạn cho rằng việc cứ ngồi 1 chỗ trên máy bay, thắt dây an toàn là tốt? Nhưng sự thật là việc bạn cứ ngồi lâu 1 chỗ sẽ khiến bạn có nguy cơ cao mắc chứng DVT (chứng tắc huyết tĩnh mạch) - hội chứng máu đóng cục ở tĩnh mạch, có nguy cơ gây tử vong.


Để ngăn ngừa tình trạng này, thỉnh thoảng bạn nên đứng dậy đi lại, vươn vai thư giãn cơ bắp khoảng 1 giờ/lần.


Nếu không thể đứng lên đi lại được nhiều, bạn có thể lặp đi lặp lại động tác co chân ngang ngực rồi hạ xuống cũng được.


4. Buồn tay táy máy chạm vào các vật thể xung quanh


Đừng chạm vào bất cứ vật dụng gì khi không cần thiết.
Đừng chạm vào bất cứ vật dụng gì khi không cần thiết.


Bạn có hay máy bay là 1 kho vi khuẩn khổng lồ không? Bất cứ vật dụng nào quanh bạn như bàn ăn, cửa sổ... cũng đều ẩn chứa 1 lượng vi khuẩn lớn. Vì thế, đừng chạm vào bất cứ vật dụng gì khi không cần thiết.


Ngoài ra, khi đã lỡ chạm vào rồi, bạn cũng cực hạn chế dụi mắt, chạm tay vào mặt, hay đặt tay vào miệng nhé! Đó là những con đường lan truyền vi khuẩn nhanh nhất đó.


5. Hay bị say xe nhưng vẫn cố gắng chui xuống cuối ngồi


Nếu bị say xe bạn không nên ngồi ở ghế phía sau.
Nếu bị say xe bạn không nên ngồi ở ghế phía sau.


Giống như đi tàu, ô tô, nếu bị say xe bạn không nên ngồi ở ghế phía sau. Quy tắc này cũng đúng khi bạn đi máy bay. Để có cảm giác thoải mái hơn, tốt nhất là bạn nên chọn ghế ở phía giữa máy bay (ở đoạn cánh máy bay) hoặc phía trên đầu.


Ngoài ra, bạn cũng không nên chọn thực phẩm chiên, nhiều chất béo, hay uống rượu mỗi khi bị say nhé!

Lý do các bức tượng Hy Lạp cổ lại có "chỗ ấy" bé một cách thảm thương


Nếu chịu khó tìm hiểu, bạn sẽ thấy những bức tượng khoả thân của người Hy Lạp cổ đại luôn luôn có "chỗ ấy" nhỏ cực kỳ. Tại sao vậy?


Cơ thể người vốn là một kiệt tác nghệ thuật, đặc biệt là với người Hy Lạp cổ đại. Và cũng chính vì thế, rất nhiều tác phẩm của người Hy Lạp cổ đã lấy cơ thể người làm cảm hứng. Trong đó, không thể không kể đến những bức tượng khỏa thân 100%, phô bày cho thiên hạ tất cả những gì được cho là... tự hào nhất của con người.


Tuy nhiên nếu như để ý, bạn sẽ nhận ra một điều khá vô lý: "chỗ ấy" của các bức tượng đều... bé tin hin, bé một cách thảm thương.


Thậm chí kể cả tượng của David - một trong những biểu tượng của vẻ đẹp cơ thể người cũng sở hữu của quý đầy khiêm tốn.


Tượng của David - một trong những biểu tượng của vẻ đẹp cơ thể con người.
Tượng của David - một trong những biểu tượng của vẻ đẹp cơ thể con người.


Nhưng tại sao? Người xưa vốn xem "cậu nhỏ" là một niềm tự hào của phái mạnh, thì rõ ràng một của quý bé như vậy sao có thể "show" được bản lĩnh? Hơn nữa, kể cả khi "cậu bé" của hình mẫu có nhỏ thật, thì người ta vẫn có quyền làm cho bức tượng có một bản lĩnh to lớn hơn kia mà?


Đơn giản thôi! Hồi ấy, bé mới là đẹp!


Chắc ai cũng hiểu, chuẩn mực của cái đẹp luôn thay đổi. Xưa kia, phụ nữ không cần phải gọn gàng, mà được tôn vinh nhờ một vẻ đẹp tròn trịa, mỡ màng. Tương tự với phái mạnh, một cậu nhỏ "lực lưỡng" thời nay cũng không phù hợp trong xã hội cổ đại.


Theo như các tài liệu cổ của người Hy Lạp, của quý của nam giới phải "nhỏ, gầy, bao quy đầu dài" mới được gọi là chuẩn, tức là trái ngược hẳn với bây giờ. Còn những "cậu bé ngoại cỡ" sẽ bị đánh giá là nực cười, hoặc chỉ thuộc về những kẻ man di mọi rợ.


/photos/image/2017/09/01/tuong-khoa-than-200.jpg
Bức tượng bên phải nhằm diễn tả sự nực cười của người có dương vật to.


Ngoài ra, người xưa tôn thờ những người có dương vật bé là nhờ một quan niệm về sinh sản.


Theo đó, của quý càng ngắn, tinh dịch càng "ra" nhanh, và nhờ vậy khả năng thụ thai sẽ cao hơn. Nhưng tất nhiên, đây chỉ là đức tin vô căn cứ của người xưa, và hoàn toàn không đúng sự thật.

Bão số 8 tiếp tục mạnh lên, Hà Nội có mưa




Tới trưa ngày 1/9, vị trí tâm bão ở vào khoảng 19,9 độ Vĩ Bắc; 118,1 độ Kinh Đông, cách Hồng Kông (Trung Quốc) khoảng 490km về phía Đông Nam. Sức gió mạnh nhất ở vùng gần tâm bão mạnh cấp 8 (60 - 75km/giờ), giật cấp 11.


Vị trí và đường đi của bão số 8.
Vị trí và đường đi của bão số 8.


Dự báo trong 24 đến 48 giờ tiếp theo, bão tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Bắc, mỗi giờ đi được 10km. Đến 10h ngày 03/09, vị trí tâm bão ở vào khoảng 22,6 độ Vĩ Bắc; 115,3 độ Kinh Đông, trên vùng bờ biển phía Đông Nam tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc). Sức gió mạnh nhất ở vùng gần tâm bão mạnh cấp 10-11 (90-115km/giờ), giật cấp 13.


Do ảnh hưởng của bão, vùng biển Đông Bắc khu vực Bắc Biển Đông có gió mạnh cấp 6-7, vùng gần tâm bão đi qua cấp 9 - 10, giật cấp 12; biển động rất mạnh. Trong 24 giờ tới, vùng nguy hiểm (gió mạnh từ cấp 6 trở lên): phía Bắc vĩ tuyến 17,5 độ Vĩ Bắc; phía Đông kinh tuyến 115,0 độ Kinh Đông. Cấp độ rủi ro thiên tai: Cấp 3.


Trung tâm Khí tượng Thủy văn Trung ương cảnh báo Hà Nội có thể xuất hiện mưa dông tại khu vực nội thành như Hà Đông, Hoàng Mai, Long Biên, Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm...

  • Áp thấp nhiệt đới đã mạnh lên thành bão số 8

Video: Những "quái vật trên không" lớn nhất thế giới




Khí cầu Hindenburg với chiều dài 245 mét trở thành một trong những phương tiện bay lớn nhất từng được con người tạo ra.


Khí cầu Hindenburg.
Khí cầu Hindenburg.


Chiếc máy bay đầu tiên trên thế giới được hai anh em nhà Wright thiết kế trông quá nhỏ bé khi đặt cạnh những "con quái vật" trên không này.


Những chiếc máy bay khổng lồ xuất hiện vào nửa đầu thế kỷ 20. Hughes H-4 Hercules đến nay vẫn là chiếc thủy phi cơ lớn nhất thế giới được sản xuất. Nó có sải cánh dài nhất trong số những chiếc máy bay từng cất cánh.


Loài rắn độc của Việt Nam khiến lính Mỹ dựng tóc gáy




Trong cuốn sách “The Snake Charmer: A life and death in Pursuit of Knowledge”, tác giả Jamie James đã đề cập tới loài rắn “bí ẩn”, kịch độc này từng ám ảnh khiến binh lính Mỹ phát hoảng khi tham gia cuộc chiến tranh ở Việt Nam trước đây.


>>>Tìm hiểu loài rắn độc thứ hai thế giới

>>> Phát hiện loài rắn độc mới ở Việt Nam


Thông tin trên trong cuốn sách xuất bản năm 2008 cũng được tờ báo Mỹ The Newyorktimes đăng tải toàn văn vào 4 năm sau đó.


Theo các nguồn thông tin này, trong suốt cuộc chiến tranh ở Việt Nam, lính Mỹ gọi loài rắn kịch độc cạp nong với cái tên lạ lẫm “rắn 2 bước” (two-step snake).


Sở dĩ gọi như vậy, vì lính Mỹ lúc đó tin rằng nọc độc của loài rắn này quá độc, nếu bị rắn cắn thì sẽ bị ngã chết chỉ ngay sau khi đi được 2 bước chân.


Loài rắn độc của Việt Nam khiến lính Mỹ dựng tóc gáy
Rắn cạp nong khiến lính Mỹ hoảng hốt khi tham chiến ở Việt Nam. (Ảnh: kids.britannica.com)


Tác giả Jamie James cho rằng, đây là một lối nói cường điều hóa của lính Mỹ để lột tả sự kinh ngạc của loài rắn độc mà họ gặp phải ở Việt Nam.


Tuy nhiên, trong thực tế rắn Krait (rắn cạp nong) ở Việt Nam là một loài rắn cực độc. Chất độc của nó thuộc loại chất độc thần kinh, vô hiệu hóa hệ thống thần kinh của nạn nhân. Sau khi bị cắn nạn nhân sẽ khó thở, cơ bắp bị tê liệt và rơi vào hôn mê, rồi chết.


Mặc dù, rắn cạp nong là loài có khả năng tiêu diệt các loài rắn khác và thậm chí ăn thịt cả đồng loại của chúng. Nhưng rắn cạp nong ít khi nhắm tới những con mồi to lớn hơn nó nhiều lần, như con người. Song nếu phải đối mặt, loài rắn này không ngần ngại tấn công.


Còn theo lý giải của Robert A.Gardner trong cuốn sách “Storms and Grace”, ở Việt Nam lúc đó có khoảng 140 loài rắn, trong đó có 30 loài rắn độc. Những loài rắn độc như Hổ mang chúa Châu á, rắn cạp nong nhỏ Krait được lính Mỹ gọi là “rắn 2 bước”.


Theo Robert A.Gardner, Krait thực tế có thể khiến nạn nhân bị cắn bị chết chỉ trong vòng từ 15-30 phút sau đó nếu không được chữa trị kịp thời.


Được biết, rắn cạp nong là một loài rắn dài trên 1 mét, có các khoanh tròn, sinh sống phổ biến ở Đông Nam Á, chứa chất độc thần kinh với hiệu lực độc còn cao hơn nhiều lần so với rắn hổ mang.


Tiêu đề đã được khoahoc.tv đổi lại.

Thành phố La Mã bị sóng thần nhấn chìm cách đây 1.600 năm




Lượng phế tích lớn dưới biển từ một thành phố cổ La Mã đã vừa được phát hiện ngoài bờ biển Tunisia. Phát hiện này khẳng định học thuyết cho rằng thành phố Neapolis đã bị sóng thần nhấn chìm một phần trong thế kỷ thứ 4 sau công nguyên.


Đồng thời phát hiện cũng cho thấy Neapolis từng là trung tâm lớn nhất ở thế giới La Mã về sản xuất garum – một loại gia vị có nguồn gốc từ cá đã lên men - vốn được người La Mã cổ ưa thích.


Các nhà khảo cổ nghiên cứu tàn tích của thành phố Neapolis dưới biển.
Các nhà khảo cổ nghiên cứu tàn tích của thành phố Neapolis dưới biển.


Ông Mounir Fantar – người phụ trách nhiệm vụ khảo cổ hợp tác giữa Tunisia và Italia – cho rằng đây là “một phát hiện lớn”, cuộc thám hiểm dưới nước còn phát hiện ra các dấu hiệu về đường phố, đài tưởng niệm.


Khoảng 100 chiếc thùng để sản xuất garum cũng được tìm thấy.


“Phát hiện này cho phép chúng tôi chắc chắn rằng thành phố Neapolis là một trung tâm sản xuất garum và đánh bắt cá, có thể là trung tâm lớn nhất của thế giới La Mã” – ông Mounir Fantar nói – "Neapolis giàu có là nhờ garum”.


Nhóm của ông Fantar đã bắt đầu làm việc từ năm 2010 để tìm kiếm cảng của Neapolis và họ chỉ có bước đột phá khi tìm thấy tàn tích kéo dài gần 50 hecta vào mùa hè này nhờ vào điều kiện thời tiết.


Khu vực tìm ra tàn tích của Neapolis.
Khu vực tìm ra tàn tích của Neapolis.


Phát hiện trên chứng tỏ Neapolis đã bị sóng thần nhấn chìm một phần vào ngày 21 tháng 7 năm 365 sau công nguyên. Chính cơn sóng thần này đã tàn phá nặng nề thành phố Alexandria ở Ai Cập và đảo Grete của Hy Lạp.


Neapolis có nghĩa là “thành phố mới” theo tiếng Hy Lạp. Đây là thành phố cổ với các tàn tích nằm rải rác khắp thị trấn Nabeul bên bờ biển của Tunisia.

Không phải Megalodon, đây mới là kẻ đầu tiên "thống trị" đại dương




Trước khi Megalodon "làm mưa, làm gió" trên đại dương, thì cá mập Cladoselache mới là kẻ đầu tiên xuất hiện trên Trái Đất.


Dài kỷ lục hơn 30 mét, nặng hơn 100 tấn và có lực cắn có thể khiến một chiếc xe hơi nát bét: Là những đặc điểm khủng khiếp của Megalodon, siêu cá mập được giới khoa học ghi nhận là "sát thủ hung tợn nhất trong lịch sử Trái Đất".


Tuy nhiên, trước khi siêu cá mập Megalodon "làm mưa, làm gió" trên đại dương cách đây 25 triệu năm trước, thì cách đó hơn 300 triệu năm, ở kỷ Devon muộn, cá mập Cladoselache mới là "hung thần biển cả" xuất hiện đầu tiên của Trái Đất.


Siêu cá mập Megalodon.
Siêu cá mập Megalodon.


Cladoselache: Tổ tiên của loài cá mập trên thế giới


Theo tài liệu khảo cổ của các nhà khoa học sau khi phát hiện hóa thạch của chúng ở vùng trung tây nước Mỹ, Cladoselache chính là tổ tiên của loài cá mập.


Tuy nhiên, không to lớn, thậm chí không hung tợn như Megalodon hay cá mập trắng ngày nay, Cladoselache lại nhỏ bé và có phần... hiền lành. Với cơ thể thon dài, khoảng 1,8 mét, nặng từ 9 đến 23kg, Cladoselache "khiêm tốn" chỉ ăn những loài cá nhỏ hoặc nhuyễn thể ở đại dương.


Cơ thể nhỏ, hàm răng không sắc nhọn và tua tủa như chúng ta vốn nghĩ về loài cá mập, thậm chí, răng của chúng còn cùn và nhỏ, biến chúng trở thành loài cá mập được xem là hiền lành nhất trong họ hàng của chúng về sau.


Mặc dù là loài hiền lành nhất trong họ cá mập, nhưng Cladoselache sống ở thời đó lại là kẻ đứng đầu chuỗi thức ăn của thế giới đại dương.


Hình ảnh phục dựng của cá mập Cladoselache.
Hình ảnh phục dựng của cá mập Cladoselache. (Ảnh: Autodo).


Với những hóa thạch tìm thấy trong dạ dày của cá mập Cladoselache, các nhà khoa học xác định, Cladoselache đã nuốt chửng thức ăn nhỏ, thay vì dùng bộ hàm cắn xé con mồi như các loài cá mập về sau.


Khoảng 200 triệu năm sau, thế hệ cá mập thứ hai xuất hiện: Loài Cretoxyrhina. Nổi tiếng với bộ hàm sắc nhọn và răng tua tủa, cá mập Cretoxyrhina chính xác là "hiện thân" của loài cá mập hiện đại ngày nay.


Vì môi trường cạnh tranh con mồi khốc liệt, nên buộc loài cá mập phải tiến hóa. Nếu như vây lưng của cá mập tổ tiên Cladoselache ngắn thì vây lưng của các loài sau dài hơn - Giống như một dạng cảnh báo "tử thần" đang đến.


Sau đó, trải qua "6 đời" cá mập tiếp theo, "quái vật đại dương" Megalodon mới xuất hiện. Với lực cắn mạnh khủng khiếp từ 10 đến 18,2 tấn, Megalodon có thể kết liễu con mồi khoảnh khắc cực ngắn sau khi chúng gập bộ hàm lại.



Cá mập trắng: "Hậu duệ xuất sắc" của Megalodon


Cá mập trắng là
Cá mập trắng là "hậu duệ xuất sắc" của Megalodon. (Nguồn: Time Magazine).


Các nhà khoa học nhận định, loài cá mập trắng là "hậu duệ xuất sắc" nhất của Megalodon, ở các phương diện: Hung tợn, bộ hàm cắn xé con mồi khủng khiếp cùng khứu giác vô địch.


Rất may cho chúng ta, kích thước của loài cá mập trắng đã "tiến hóa nhỏ" đi rất nhiều so với "cỗ máy giết người" Megalodon, với các chỉ số cơ thể: Dài 6 đến 8m, nặng hơn 3.000kg.


So với tổ tiên Cladoselache, "hậu duệ" Megalodon quả thực là kẻ săn mồi ăn thịt đỉnh cao của đại dương trong suốt chiều dài lịch sử của Trái Đất: Chúng là những kẻ tàn sát tham lam, hoàn toàn "nẫng tay trên" các nguồn thức ăn của cá voi, cá heo và mực khổng lồ trong hàng triệu năm!

Video: Đường rút của 56 tỷ m3 nước mưa trút xuống Houston




Siêu bão Harvey trút 56 tỷ m3 nước mưa xuống thành phố Houston, Texas, Mỹ, và các chuyên gia dự đoán sau nhiều tuần lượng nước này mới rút hết.


Nước cũng không thể bốc hơi nhanh chóng do khí hậu ẩm ướt ở Houston.
Nước cũng không thể bốc hơi nhanh chóng do khí hậu ẩm ướt ở Houston.


Dù bằng phẳng và dễ ngập, Houston lại thiếu hệ thống cống công nghệ cao và phụ thuộc vào những nhánh sông chạy chậm để thoát nước lụt.


10 nhánh sông trong thành phố chảy từ tây sang đông trước khi qua kênh Houston Ship đổ vào cửa sông Galveston Bay ở vịnh Mexico. Với tốc độ chảy và khối lượng nước mưa, lớp đất bề mặt sẽ nhanh chóng bão hòa và ướt sũng tới mức không thể thấm hút được nữa.


Nước cũng không thể bốc hơi nhanh chóng do khí hậu ẩm ướt ở Houston. Nước lụt rút chậm làm ướt nhà cửa và đồ đạc, thiệt hại có thể kéo dài.


Sinh viên chế tạo “xe hơi” giúp người khuyết tật tự do di chuyển




Chiếc xe ba bánh sử dụng năng lượng mặt trời giúp những người khuyết tật có thể di chuyển dễ dàng trên những con phố nhộn nhịp ở thủ đô Cairo, Ai Cập.


Một nhóm sinh viên trường đại học Helwan, Ai Cập vừa phát triển một chiếc xe ba bánh chạy bằng năng lượng mặt trời, giúp những người khuyết tật có thể di chuyển trên những đoạn đường dài mà không cần bất kì sự trợ giúp nào.


Mẫu xe
Mẫu xe "lăn" kiểu mới cho người khuyết tật tại Cairo.


“Ý tưởng thiết kế sản phẩm của chúng tôi bắt nguồn từ việc quan sát những chiếc xe lăn có trên thị trường và các sản phẩm mà nhà nước hỗ trợ cho cộng đồng người khuyết tật. Những chiếc xe lăn kiểu này không cho phép họ di chuyển trên một đoạn đường dài như từ Masr El Gedida đến Nasr City hay ngược lại" - Anh Ahmed Adel Labib, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết.


Trước thực tế này, anh Ahmed Adel Labib cùng các bạn của mình đã quyết định biến những chiếc xe lăn thành xe “hơi” ba bánh sử dụng năng lượng mặt trời.


"Những người sử dụng sẽ không cần bất kì sự hỗ trợ nào trong việc lái xe hay khi cần dừng lại. Nếu muốn dừng lại, họ có thể sử dụng “hệ thống khẩn cấp” được trang bị sẵn. Vận tốc tối đa của xe có thể đạt đến 55km/h, đây là tốc độ đặc biệt phù hợp với Ai Cập”, Ahmed Adel Labib cho biết thêm.


Chiếc xe độc đáo này đã được thử nghiệm trên đường phố Cairo. Nhằm tiết kiệm chi phí, nhóm nghiên cứu đã lắp đặt một bảng năng lượng mặt trời ở trần xe để sạc pin cho động cơ. Theo nhóm nghiên cứu, chiếc xe ba bánh này sẽ là người bạn đắc lực, giúp những người khuyết tật cảm thấy được tự do hơn.


Bảng năng lượng mặt trời ở trần xe để sạc pin cho động cơ.
Bảng năng lượng mặt trời ở trần xe để sạc pin cho động cơ.


“Những người khuyết tật, họ không thể di chuyển, họ chỉ có thể lựa chọn giữa ngồi yên một chỗ hay những chiếc xe lăn cơ với tốc độ di chuyển chậm chạp. Sự bất tiện này có thể ảnh hưởng đến cuộc sống của họ bởi họ rất khó để giao tiếp với xã hội. Chiếc xe mới có thể giúp họ đi làm hay tự di chuyển đến một nơi xa khi cần thiết" - Ghofran - một thành viên trong nhóm, chia sẻ.


Dù sản phẩm vẫn đang trong quá trình thử nghiệm, nhóm sinh viên tài năng này đã nhận được không ít lời đề nghị tài trợ từ các doanh nghiệp lớn để thương mại hóa loại xe đặc biệt này.


Mới đây, họ đã nhận được 28.000 bảng Ai Cập, tương đương khoảng 1.500 USD để hoàn thành bản mẫu. Những kĩ sư trẻ này đang nỗ lực hoàn thiện sản phẩm để thu hút nhiều khoản đầu tư nhằm sớm đưa sản phẩm ra thị trường.

Ứng dụng thông minh giúp tân sinh viên tìm nhà trọ an toàn




Chỉ cần tải ứng dụng về điện thoại, các tân sinh viên đã có thể tìm kiếm nhà trọ theo ý muốn với giá cả, khoảng cách phù hợp và an ninh đảm bảo.


Ứng dụng tìm nhà trọ miễn phí dành cho tân sinh viên, người lao động do Tô Thành Duy (SV năm cuối trường ĐH Công nghệ TP.HCM) thực hiện.


Duy quê ở Gia Lai. Ngày đầu lên thành phố nhập học cũng là ngày cậu tân sinh viên phải đau đầu việc tìm kiếm phòng trọ với giá cả phù hợp, không quá xa trường, an ninh đảm bảo... Duy cho biết, việc tìm nhà trọ khiến các bạn sinh viên năm đầu dễ rơi vào các cạm bẫy như lừa gạt lấy tiền cọc, cướp tài sản.


“Chính từ nhu cầu thực tế đó nên mình nảy ra ý tưởng làm một ứng dụng kết nối giữa người đi thuê và người cho thuê, để giải quyết vấn đề tìm kiếm phòng trọ của sinh viên” - Duy kể.


Tô Thành Duy, tác giả của ứng dụng tìm nhà trọ miễn phí.
Tô Thành Duy, tác giả của ứng dụng tìm nhà trọ miễn phí. (Ảnh: NVCC).


Ứng dụng này là món quà mà Duy muốn tặng cho các bạn tân sinh viên trước khi rời xa cổng trường ĐH.


Ứng dụng của Duy có 2 chức năng chính là tìm kiếm và quản lý nhà trọ. Với chức năng tìm kiếm, người dùng chỉ cần tải ứng dụng về và tìm kiếm theo yêu cầu như về khoảng cách, giá tiền, vị trí. Bên cạnh đó, người dùng có thể xem thông tin phòng, theo dõi phòng, đăng tin tìm phòng theo yêu cầu, đăng tin tìm ở ghép. Khi muốn tìm bạn ở ghép, hệ thống cũng hỗ trợ người dùng so khớp thông tin với các cá nhân khác có cùng nhu cầu.


Chức năng quản lý dành cho chủ nhà trọ sẽ bao gồm quản lý người thuê, thông tin người thuê, thông tin người đã từng thuê, tính tiền hằng tháng, tính nợ, thanh toán nợ, thống kê người thuê rồi xuất file thống kê…


Người dùng có thể tải ứng dụng trên các kho ứng dụng của 2 hệ điều hành là Android và iOS. Các chủ nhà trọ cần cho thuê có thể vào mục đăng ký chủ nhà trọ. Sau khi được đội ngũ cộng tác viên đến xác nhận thông tin phòng, giá cả, vị trí…, chủ nhà trọ sẽ được cấp miễn phí ứng dụng chuyên biệt về quản lý nhà trọ online.


Giao diện chính của ứng dụng tìm nhà trọ.
Giao diện chính của ứng dụng tìm nhà trọ. (Ảnh: NVCC).


Trên ứng dụng này, chủ nhà trọ sẽ được sử dụng miễn phí các chức năng đồng thời phải ký cam kết đảm bảo cho người thuê nhà. Nếu có bất kỳ phản hồi nào không tốt từ người đi thuê thì ngay lập tức hệ thống sẽ chặn chủ nhà trọ đó và cho vào danh sách “phòng trọ đen”.


Hiện, Duy đang làm việc với Trung tâm hỗ trợ học sinh - sinh viên TP.HCM để được hỗ trợ về danh sách nhà trọ an toàn đã được chứng thực. Duy cũng đang kêu gọi đội ngũ tình nguyện viên hỗ trợ đi xác minh các nhà trọ mới.


Nếu ứng dụng phát triển tốt, Duy sẽ mở rộng địa bàn và tìm nguồn tài trợ, đầu tư để có thể trả lương cho các cộng tác viên để phục vụ về lâu dài. Hiện nay, hệ thống của ứng dụng của Duy đã hoàn tất và đang được chạy thử để kiểm tra hiệu suất cũng như tốc độ xử lý trên các hệ điều hành trước khi đưa vào thực tiễn.

Phát hiện mới về nguồn gốc loại rượu vang cổ xưa nhất thế giới




Loại rượu vang cổ xưa nhất trên thế giới có thể có nguồn gốc từ Italy. Các nhà nghiên cứu đã công bố phát hiện này sau khi tìm thấy dấu vết của nho lên men 6.000 năm tuổi tại đảo Sicily, miền Tây Italy. Phát hiện này đã được đăng trên tạp chí Microchemical.


Một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế đã phân tích chất cặn trong những chiếc bình đất nung được tìm thấy trong một hang động trên Núi Kronio, gần vùng Agrigento của Italy.


Nhà hóa học Enrico Greco thuộc Đại học Catania cho rằng khu vực này có thể là địa điểm linh thiêng để dâng vật phẩm cho các vị thần.


Loại rượu vang cổ xưa nhất trên thế giới có thể có nguồn gốc từ Italy.
Loại rượu vang cổ xưa nhất trên thế giới có thể có nguồn gốc từ Italy. (Ảnh minh họa).


Các bình đất nung được để trong hang nên không bị chôn vùi và chất cặn trong bình được bảo quản qua nhiều thế kỷ dù đã đông cứng.


Các công nghệ phân tích, trong đó có phương pháp cộng hưởng từ hạt nhân, cho thấy có thành phần axit tartaric, một axit cơ bản trong nho.


Các nhà nghiên cứu đã loại trừ đây là cặn chất béo có nguồn gốc từ thịt hay dầu, và do không có dấu vết của hạt hay vỏ nho, nhóm nghiên cứu kết luận đây là dấu vết của nho lên men. Sau đó. các nhà khảo cổ xác định niên đại của mẫu vật bằng cách so sánh với các bình gốm khác ở các địa điểm gần đó.


Phát hiện trên rất quan trọng vì nó chứng tỏ nho lên men đã có từ thiên niên kỷ thứ 4 trước Công nguyên, tức là sớm hơn khoảng 3000 năm so với những vết tích đầu tiên của nghề trồng nho được ghi nhận trước đây tại Italy.


Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu vẫn thận trọng chưa khẳng định chắc chắn đây có phải là rượu vang cổ xưa nhất trên thế giới hay không.


Trước đó, các nhà nghiên cứu cũng đã phát hiện vết tích cùng niên đại tại Armenia, song đây dường như là đồ uống từ lựu lên men chứ không phải nho. Ngoài ra, còn có những dấu vết cổ xưa hơn về gạo lên men tại Trung Quốc.

Thành phố Uxmal: Nền văn minh Maya cổ đại vẫn là ẩn số




Mặc dù nền văn minh Maya rất nổi tiếng và đã được biết đến từ rất lâu, tuy nhiên việc khảo sát nghiên cứu về nó đến tận ngày nay vẫn còn ở mức độ sơ khai. Còn rất nhiều địa điểm nằm trong rừng sâu đến nay hầu như vẫn chưa được khám phá.


Cùng với các khu vực khác ở phía Bắc như Chichen Itza, thành phố cổ Uxmal tồn tại sau sự sụp đổ làm ảnh hưởng đến hầu hết các thành phố khác của nền văn minh Maya. Thành phố này từ lâu đã là một trong những trung tâm chính trị và văn hóa của người Maya ở Mexico, khắp bán đảo Yucatan.


Lịch sử cổ xưa của thành phố vẫn còn là một bí ẩn, nhưng một số kết quả nghiên cứu được biết rằng vào cuối thế kỷ X Uxmal đã bị cai trị bởi Tutul Shiv, và từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XV Uxmal tham gia vào các cuộc chiến tranh đẫm máu với các thành phố Chichen- Itsoy và Mayapanom nhằm thống trị trên bán đảo. Chiến tranh trên bán đảo kết thúc năm 1441, với sự sụp đổ của triều đại Mayapana chiếm giữ thành phố Uxmal trong thế kỷ XIII.


Người Maya và những mất mát không thể phục hồi


Nói đến nền văn minh Maya người ta thường nghĩ ngay đến thảm họa tận thế 2012 và các kim tự tháp Maya. Thực ra những điều kỳ lạ của nền văn minh bí ẩn này không chỉ có như vậy.


Vào năm 1521, người Tây Ban Nha xâm lăng vùng đất của người Maya, nhưng thành phố hoang vắng không một bóng người, người Maya đã bỏ lại thành phố đi đâu không ai biết từ trước đó mấy trăm năm, vào thế kỷ 9 và 10.


Những kẻ Thập tự chinh Tây Ban Nha và nhất là giám mục Diego de Landa đã hủy rất nhiều văn tự, đốt tất cả các bản chép tay tìm thấy, phá hủy rất nhiều di sản văn hóa và khoa học của người Maya. Chỉ có 3 bản chép tay còn giữ được đến ngày nay. Tuy nhiên, chỉ vài cuốn sách còn lại đó thôi cũng đã khiến cả nhân loại phải kinh ngạc, bởi chúng chứng tỏ tri thức của người Maya là rất cao.


Nói về sự hiếm hoi của các văn bản Maya còn lại, nhà ngôn ngữ học và văn khắc học, Giáo sư tiến sỹ Michael Douglas Coe thuộc Trường Đại học Yale từng phát biểu: “Kiến thức của chúng ta về Maya cổ đại chỉ là một mảnh nhỏ của toàn thể bức tranh, bởi vì trong số hàng ngàn cuốn sách về đủ các tri thức và lễ nghi của họ được ghi lại, chỉ có một số ít vẫn tồn tại đến thời hiện đại”.


Theo thống kê, trước lúc đột ngột biến mất, nền văn minh Maya đã dựng lập khoảng hơn 100 thành thị khác nhau, với tổng dân số có thể lên tới khoảng 14 triệu người. Những người đi tìm sự thật vẫn đang phải chập chững trên cuộc hành trình tìm lại Atlantis - tổ tiên của những nền văn minh bí ẩn ở Trung và Nam Mỹ mà một trong số đó là nền văn minh Maya.


Toàn cảnh Thành phố cổ Uxmal.
Toàn cảnh Thành phố cổ Uxmal.


Nền văn minh Maya được xây dựng bởi một bộ tộc thổ dân châu Mỹ trên vùng đất mang tên Cuello cách nay 4.000 năm. Từ mảnh đất này, người Maya phân chia thành nhiều nhánh, trong đó, nhánh lớn nhất tiến về vùng đất là vịnh Mexico ngày nay.


Thành phố Uxmal của nền văn minh Maya nằm ở bán đảo Yucatan, Mexico là một trong những thành phố thuộc giai đoạn Maya cổ điển muộn và được coi là địa điểm khảo cổ quan trọng để giải mã những bí ẩn của người Maya. Những tàn tích của thành phố Uxmal nằm trong khu vực Puuc thật sự ấn tượng vì kiến trúc kỳ công.


Vào thời kỳ thịnh vượng (khoảng 800-900 sau Công nguyên) ước tính có tới hơn 20.000 người sinh sống trong và xung quanh thành phố này. Đã có nhiều tranh cãi quanh câu hỏi thành phố Uxmal được xây dựng như thế nào? Truyền thuyết của người Maya cho rằng một nhà ảo thuật lùn, sinh ra từ một quả trứng, đã xây dựng thành phố Uxmal chỉ trong một đêm.


Kim tự tháp Mesoamerica với chức năng là nơi hành lễ và tôn thờ hơn là những ngôi mộ như ở Ai Cập cổ đại, mặc dù có một số ngoại lệ, như ở Palenque là nơi giữ hài cốt của những người cai trị. Tôn giáo đóng một vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Maya.


Các vị thần như thần Mặt trời, thần Nước luôn được coi trọng bởi họ tin những vị thần này có ảnh hưởng lớn đến những vụ mùa bội thu. Rất nhiều các tác phẩm chạm khắc trên phiến đá còn lại ngày nay (người Maya gọi là tetun, hoặc là cây-đá), khắc chữ tượng hình mô tả về sự cai trị theo phả hệ, các chiến thắng của cuộc chiến, và các thành tựu khác.


Mỗi kim tự tháp của người Maya có một buồng thánh lễ ở trên đỉnh là nơi để thực hành các nghi lễ tôn giáo. Quy mô của những kim tự tháp, với những hoa văn phức tạp miêu tả các vị thần của người Maya, và người cai trị chính là người trung gian của các vị thần.


Các trung tâm đô thị lớn như Uxmal chứng minh một sự hiểu biết phức tạp của quy hoạch thành phố. Các đỉnh đồi là nơi xây dựng nhằm nâng cao các tòa nhà nổi tiếng, như cung điện của các vị chức sắc và các kiến trúc nghi lễ. Những kiến trúc bằng đá như được dành cho các vị chức sắc và linh mục, trong khi người dân thường sống trong các túp lều cỏ nhỏ.



Kiến trúc thể hiện tư duy


Trái ngược với nhiều thành phố của người Maya cổ đại, Uxmal không được xây dựng với hình học trong tâm trí. Thay vào đó nó đã được đặt ra với mục đích tập trung vào thiên văn học, có sự điều chỉnh để phù hợp với địa hình đồi núi. Các tòa nhà đá vôi của Uxmal xây dựng theo trục bắc-đông với những bức tường pháo đài bao quanh khu trung tâm linh thiêng. Hầu hết các tòa nhà đã được thiết kế theo phong cách kiến trúc Puuc.


Theo đó, các tòa nhà được chia làm hai theo chiều ngang, với phần dưới bằng phẳng và trên trang trí lộng lẫy như một bức tranh khảm. Nhà của những người có vị trí trong xã hội thường có các tác phẩm điêu khắc trên cửa ra vào và ở các góc.


Tranh vẽ mô tả cảnh sinh hoạt trong Ni viện Tứ giác.
Tranh vẽ mô tả cảnh sinh hoạt trong Ni viện Tứ giác.


Kim tự tháp của Magician cao 35 mét với các góc tròn là một kiến trúc độc đáo của người Maya. Kiến trúc với các góc được làm tròn làm cho nó gần như hình ô van khi nhìn từ trên cao. Kim tự tháp của Magician có một cầu thang dốc đứng với ô cửa ở phía tây.


Những ô cửa được chạm khắc khiến du khách hình dung như đi vào miệng một con rắn khổng lồ. Phía đông của kim tự tháp chạm khắc ít hoa văn hơn và thấp hơn, có một cửa vào và một cầu thang ít dốc hơn thông qua căn phòng duy nhất ở phía này. Phần trung tâm của kim tự tháp Magician được xây dựng bằng đá vôi và quét thạch cao sơn màu đỏ, xanh, vàng và đen.


Cung điện của Thống đốc tại Uxmal là một tòa nhà 24 phòng được xây dựng vào thế kỷ thứ 10 vào thời kỳ của người cai trị cuối cùng của Uxmal, lãnh chúa Chahk. Cung điện của Thống đốc đã từng là trung tâm hành chính của thành phố Uxmal. Nó cao 15,2 mét, và rộng khoảng 5 mẫu. Điều đáng chú ý không phải là kích thước mà là các trang trí của hơn 20.000 viên đá được chế tạo đặc biệt, có chạm khảm rất đẹp mô tả lãnh chúa Chahk, rắn, các ký hiệu chiêm tinh.


Một sân lớn bao bọc bởi bốn tòa nhà hình chữ nhật riêng biệt với một cầu thang hoành tráng ở phía nam dẫn đến lối vào nhà vòm lớn. Tòa nhà phía Bắc của Ni viện cao nhất và cũng có một cầu thang rộng dẫn vào sân phía trong. Nó có 13 cửa ra vào, có thể là tượng trưng cho 13 tầng trời theo quan niệm của người Maya.


Đối diện là tòa nhà phía Nam với 9 cửa ra vào, tượng trưng cho 9 tầng địa ngục (Xibalba) của người Maya, nó cũng là tòa nhà thấp nhất. Tòa nhà phía Tây có 7 cửa, phản ánh một con số thần bí của người Maya về trái đất.


Có hình biểu tượng cho thần Đất trong hình dạng một con rùa (Pawahtun) như trong truyền thuyết khi mà mặt trời của Trung thế giới rơi vào bóng đêm. Tòa nhà phía Đông với các hình chạm khắc biểu thị nơi mặt trời mọc. Yếu tố trang trí trên tất cả bốn tòa nhà bao gồm mặt nạ bằng đá, băng trên bầu trời, những con rắn hai đầu, ngôi nhà mái tranh, và những bức tượng.


Người Tây Ban Nha đặt tên các kiến trúc này là “Ni viện”do nó giống các kiến trúc nhà tu ở Tây Ban Nha. Các nhà nghiên cứu cho rằng các tòa nhà bao quanh Ni viện Tứ giác là nơi học tập, nghiên cứu của thầy lang, pháp sư, linh mục, nhà chiêm tinh học, huấn luyện quân sự v.v… những tòa nhà này được xây dựng theo thứ tự từ phía Bắc, Nam, Đông và cuối cùng là phía Tây.


Bên cạnh các di tích chính vừa đề cập, thành phố cổ Uxmal cũng bao gồm một sân bóng để chơi các trò chơi bóng Trung Mỹ, nghĩa trang, và một tập hợp các cấu trúc xây dựng xung quanh một kim tự tháp, nhà rùa. Các kim tự tháp vuông bốn cấp là cấu trúc lâu đời nhất ở Uxmal.


Các thành bang của đế chế Maya cổ đã phát triển cực kỳ hưng thịnh ở phía nam Mexico và phía bắc của Trung Mỹ trong khoảng 6 thế kỷ. Sau đó, vào khoảng năm 900 sau CN, nền văn minh Maya sụp đổ. Đã có nhiều lý giải cho sự suy tàn của nền văn minh này như việc chặt phá rừng, gây hạn hán; sự thay đổi địa hình; yếu tố chính trị xã hội như việc thay đổi cách thức vận chuyển từ đường bộ sang tàu thủy…


Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí PNAoS: Sự sụp đổ và bỏ hoang của Maya ở bán đảo Yucatan là kết quả của mối tương quan con người - môi trường phức tạp.

Phát hiện gần 400 loài sinh vật mới ở Amazon




Các nhà nghiên cứu ngày 30/8 thông báo đã phát hiện 381 loại sinh vật mới tại rừng Amazon, song cảnh báo những sinh vật này đều sinh trưởng ở những khu vực bị đe dọa bởi hoạt động của con người.


Báo cáo của Quỹ Bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên hoang dã (WWF) và Viện Mamiraua của Brazil công bố cho thấy trong số những sinh vật trên, có 216 loại thực vật, 93 loài cá, 32 loài lưỡng cư, 19 loài bò sát, 1 loài chim và 20 loài động vật có vú, trong đó 2 loài hóa thạch. Những loài sinh vật này được tìm thấy ở khắp các vùng rừng Amazon trải trên khắp 9 nước Nam Mỹ, trung bình 2 ngày phát hiện 1 loài.


Một loại cá mới được phát hiện ở Amazon.
Một loại cá mới được phát hiện ở Amazon. (Ảnh: AFP).


Đây là báo cáo thứ 3 của WWF về các sinh vật mới này. Tính đến nay, khoảng 2.000 sinh vật mới đã được phát hiện trong 17 năm qua. Tuy nhiên, cùng với tin vui là nỗi lo khi toàn bộ 381 loài trên đều sinh trưởng tại những khu vực đang bị tàn phá nghiêm trọng bởi các hoạt động kinh tế của con người. WWF nhấn mạnh hoạt động kinh tế của con người đang đẩy nhiều loài sinh vật đến ngưỡng tuyệt chủng thậm chí trước cả khi con người biết đến sự tồn tại của chúng.


Là một quần xã sinh vật phong phú nhất về loài, rừng Amazon là nơi cư trú của khoảng 10% số lượng loài đã được biết đến trên thế giới. Do đó rừng Amazon là một khu bảo tồn thiên nhiên thế giới, khu dự trữ sinh quyển cho loài người. Chính vì vậy, sự bảo tồn các loài động vật quý hiếm và các loại tài nguyên, nhất là nguồn tài nguyên sinh vật tại khu vực này là đặc biệt quan trọng nhằm bảo vệ sự tồn tại và phát triển của thế giới.


Tuy nhiên, rừng Amazon đang bị tàn phá với tốc độ chóng mặt. Theo thống kê, khoảng 8.000km2 rừng Amazon ở Brazil, nơi chiếm tới 60% diện tích khu rừng này, đã bị tàn phá trong năm 2016, tăng 30% so với năm trước đó.

Hội chứng khiến con người khóc ra máu




Một số người gặp phải chứng bệnh haemolacria kỳ lạ khiến họ khóc ra nước mắt chứa máu.


Cuối năm 2015, anh Calvino Inman sống ở Antioch, Tennessee, Mỹ khóc ra máu sau khi gặp phải cơn đau đầu dữ dội. Máu cũng chảy từ mũi và miệng của bệnh nhân này khiến các bác sĩ vô cùng bối rối.


Theo các chuyên gia, tình trạng này có tên gọi haemolacria, trong đó nước mắt của một người bị nhuộm máu một phần hoặc hoàn toàn. Dù đây là hiện tượng rất hiếm gặp, một số tài liệu y khoa từng đề cập đến những bệnh nhân khóc ra máu, theo How Stuff Works.


Calvino Inman, sống ở bang Tennessee, Mỹ, bị mắc chứng khóc ra máu.
Calvino Inman, sống ở bang Tennessee, Mỹ, bị mắc chứng khóc ra máu. (Ảnh: Barry Bland).


Trong nghiên cứu vào năm 1991, các nhà khoa học tại Đại học Copenhagen, Đan Mạch, tìm hiểu mối liên kết giữa hiện tượng khóc ra máu và khả năng sinh sản ở phụ nữ. Trong số 125 đối tượng được kiểm tra, họ phát hiện máu trong nước mắt của 18% phụ nữ trong thời kỳ kinh nguyệt. Con số này ở đàn ông là 8%, ở phụ nữ mang thai là 7%.


Với việc các phụ nữ sau thời kỳ mãn kinh không có dấu hiệu của máu trong nước mắt, nhóm nghiên cứu cho rằng yếu tố gây ra hiện tượng haemolacria ở phụ nữ chủ yếu là do hormone.


Viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc bệnh nhiễm trùng mắt nhẹ cũng có thể là nguyên nhân khiến nước mắt chứa máu. Tuy nhiên, tình trạng khóc ra máu thường biến mất sau khi bệnh nhân khỏi nhiễm trùng. Nguyên nhân nghiêm trọng hơn là do các khối u ở bộ máy tiết lệ (lacrimal apparatus), bao gồm các tuyến tiết ra nước mắt và ống dẫn thoát nước mắt.

Kho vàng triệu đô trong lòng núi lửa ở New Zealand




Các nhà khoa học địa chất tìm thấy một lượng vàng và bạc lớn ở các hồ chứa nước trong lòng nhiều ngọn núi lửa của New Zealand.

  • Tìm thấy kho báu trong hoàng cung Nepal
  • Truy tìm những kho báu bí ẩn nhất mọi thời đại
  • Mò được kho vàng dưới đáy biển

Nhà địa chất học Stuart Simmons từ Đại học Utah, thành phố Salt Lake City, Mỹ và đồng nghiệp phát hiện có một dòng nham thạch nóng chảy làm ấm nguồn nước bên dưới khu vực núi lửa Taupo ở New Zealand. Nước sôi chảy xuống lớp đá gần đó và làm tích tụ những kim loại hòa tan như vàng và bạc.


Hồ nước sâu chứa đầy vàng bạc trong lòng núi lửa ở New Zealand.
Hồ nước sâu chứa đầy vàng bạc trong lòng núi lửa ở New Zealand. (Ảnh: Jacob Surland/Flickr.)


Trong khi những viên đá bên dưới mặt đất chỉ chứa lượng vàng nhỏ, các nhà khoa học đã tìm thấy 6 hồ chứa nước sâu hàng trăm mét đầy vàng bạc lấp lánh. Mật độ vàng trong nước cao nhất là 0,02 mg/l và mật độ bạc đạt hơn hai mg/l. Các phát hiện được công bố trên trang Geothermics vào đầu tháng 7.


Theo ước tính của nhóm nghiên cứu, lượng vàng và bạc có thể khai thác từ một trong những hồ chứa nước này hàng năm có giá trị lên đến 6,3 triệu USD. Tuy nhiên, quá trình khai thác đòi hỏi phát triển các công nghệ khai mỏ mới để không gây ảnh hưởng đến tiềm năng biến nhiệt năng thành điện.

Phát hiện vùng đất từng có những loài vật kỳ quái sinh sống




Các nhà khoa học Anh ngày 30/8 cho biết đã phát hiện một vùng đất từng là nơi sinh sống của những loài vật kỳ quái và hiện không còn tồn tại ở vùng đảo Wallacea của Indonesia dựa vào việc phân tích những hóa thạch được tìm thấy tại khu vực này.


Voi răng kiếm Pygmy là một trong những loài động vật từng sinh sống trên đảo Wallacea.
Voi răng kiếm Pygmy là một trong những loài động vật từng sinh sống trên đảo Wallacea.


Theo các nhà khoa học, Wallacea từng là nơi sinh sống của những loài vật như rồng Komodo, voi răng kiếm Pygmy và các loài gặm nhấm khổng lồ. Trong quá trình tìm kiếm hóa thạch tại Sumba, một trong những hòn đảo thuộc vùng này, họ đã phát hiện những hóa thạch có từ thế địa chất Pleistocene (thế Canh Tân, cách đây hơn 2,5 triệu năm) và thế Holocene (Toàn Tân, cách đây 11.700 năm) gồm hóa thạch của 2 loài gặm nhấm khổng lồ đã tuyệt chủng và 1 chiếc răng của rồng Komodo - một loại thằn lằn sống lâu nhất trên Trái Đất.


Ngoài ra, họ cũng tìm thấy hóa thạch của voi răng kiếm Pygmy, loài voi có vóc dáng nhỏ nhất trong số các loài voi. Trước đó, các nhà khoa học Anh cũng đã phát hiện hóa thạch của những động vật tương tự tại đảo Flores cũng ở Wallacea, cách đảo Sumba 50km về phía Bắc.


Tác giả chính của nghiên cứu trên, tiến sĩ Samuel Turvey thuộc Hội vườn thú London (ZSL), cho biết nhiều loài động vật tại Wallacea đã tuyệt chủng khi người hiện đại xuất hiện thời tiền sử. Hiểu biết về sự đa dạng sinh học trong quá khứ của các hòn đảo ở khu vực này sẽ giúp con người nắm rõ hơn về quá trình tiến hóa của các loài vật, nguyên nhân khiến cho một số loài vật bị tuyệt chủng hoặc vẫn còn sống tồn tại cho tới tận ngày nay và ảnh hưởng do các hoạt động của con người đối với hệ sinh thái tại những hòn đảo trên.

Cuộc sống của người dưới đáy xã hội ở London thế kỷ 19




Nhiếp ảnh gia John Thompson và nhà báo Adolphe Smith đã khắc họa cuộc sống của những nhặt rác, khâm liệm tử thi... cho đến các thầy thuốc đường phố ở London thế kỷ 19.


Hai người đàn ông làm công việc thu gom rác lọt vào ống kính của nhiếp ảnh gia John Thompson.
Hai người đàn ông làm công việc thu gom rác lọt vào ống kính của nhiếp ảnh gia John Thompson. Theo mô tả của nhà báo Smith, những người này rất "láu cá" và thường vòi tiền boa từ chủ nhà. Nếu không được boa, họ sẽ trở nên "gắt gỏng" "nguy hiểm". Chẳng hạn như họ cố tình đến thu rác vào ngày mưa gió và mang theo bùn đất vào nhà.


Người đàn ông chụp ảnh dạo
Người thợ chụp ảnh trong bức hình này từng mở cửa tiệm trong phố nhưng sau đó phá sản và phải lang thang để chụp ảnh dạo.


Hai người đàn ông mặc trang phục trắng làm công việc khâm liệm xác chết.
Hai người đàn ông mặc trang phục trắng làm công việc khâm liệm xác chết. Nghề này ra đời ở London do yêu cầu về vệ sinh dịch tễ. Họ được Smith mô tả là những người "thường xuyên đối mặt với tử thần để cứu chúng ta khỏi nguy hiểm".


Những thầy thuốc đường phố như người đàn ông trong ảnh từng đóng vai trò rất quan trọng.
Những thầy thuốc đường phố như người đàn ông trong ảnh từng đóng vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên, khi các bệnh viện công ra đời, họ mất dần vị thế và cuộc sống trở nên khó khăn.


Trong ảnh là những người nghèo bị ảnh hưởng bởi trận lụt ở vùng Lambeth vào năm 1877.
Trong ảnh là những người nghèo bị ảnh hưởng bởi trận lụt ở vùng Lambeth vào năm 1877. Triều cường sông Thames gây ra những trận lụt lớn nhỏ hàng năm.


Cậu bé đánh giày luôn mang theo hộp đồ nghề của mình trên vai và chỉ đặt xuống khi cậu có được khách hàng.
Cậu bé đánh giày luôn mang theo hộp đồ nghề của mình trên vai và chỉ đặt xuống khi cậu có được khách hàng. Theo nhà báo Smith, cảnh sát London gần như "bó tay" trong việc bắt phạt những người làm nghề đánh giày mà không có giấy phép.


Những xe đẩy bán tôm cua sò ốc các loại thu hút một lượng khách hàng thường xuyên trong giới bình dân
Những xe đẩy bán tôm cua sò ốc các loại thu hút một lượng khách hàng thường xuyên trong giới bình dân ở London. Bí quyết nằm ở việc lựa chọn địa điểm bán hàng: khu vực tập trung đông các quán rượu sẽ rất đắt khách.


Người thợ làm khóa
Luật pháp ở Anh vào thế kỷ 19 quy định rất chặt chẽ về nghề làm khóa. Để đề phòng kẻ trộm, người thợ khóa không được phép làm chìa khóa theo vết in, mà phải trực tiếp nhìn thấy ổ khóa thật hoặc phải đến tận nơi để tra khóa vào ổ. Luật cũng cấm thợ khóa cho mượn bộ chìa khóa của anh ta.

Thời tiết cả nước kỳ nghỉ lễ 2/9 như thế nào?




Trong dịp nghỉ lễ 2/9, Bắc và Trung Bộ trời nắng ấm, ít mưa, nhiệt độ cao nhất có nơi trên 35 độ C. Cùng lúc, Nam Bộ ngày nắng gián đoạn, có lúc mưa rào và dông.


Dự báo thời tiết dịp nghỉ lễ 2/9 tại các thành phố lớn.
Dự báo thời tiết dịp nghỉ lễ 2/9 tại các thành phố lớn.


Thời tiết kỳ nghỉ lễ 2/9 tại các vùng trên cả nước.
Thời tiết kỳ nghỉ lễ 2/9 tại các vùng trên cả nước.

Mỹ lần đầu tiên cho phép ứng dụng liệu pháp chỉnh sửa gene chữa ung thư




Ngày 30/8 Mỹ thông qua liệu pháp chỉnh sửa gene Kymriah, mở ra hy vọng cho người bị ung thư.


Theo Washington Post, quyết định thông qua liệu pháp chỉnh sửa genechữa ung thư máu Kymriah của hãng dược Novartis (Thụy Sĩ) được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đưa ra ngày 30/8. Đây được coi như hành động "mang tính lịch sử" bởi trước Kymriah, chưa liệu pháp chỉnh sửa gene nào được Mỹ công nhận.


"Chúng ta đã tạo nên giới hạn mới trong y học với khả năng tái lập trình tế bào của bệnh nhân để chống lại ung thư", Scott Gottlieb, thành viên ủy ban FDA nói. "Những kỹ thuật mới như liệu pháp gene và tế bào nắm giữ tiềm năng biến đổi y khoa, chữa trị các bệnh hiểm nghèo".


Liệu pháp Kymriah mang đến hy vọng mới cho bệnh nhân ung thư.
Liệu pháp Kymriah mang đến hy vọng mới cho bệnh nhân ung thư. (Ảnh: drugstorenews).


Liệu pháp Kymriah (tên cũ CTL019) còn được gọi là "thuốc sống" dành cho người 3-25 tuổi mắc bệnh bạch cầu lympho cấp tính tế bào B không đáp ứng với các phương pháp điều trị truyền thống. Ước tính mỗi năm ở Mỹ có 600 trường hợp như vậy.


Kymriah vô cùng phức tạp, đòi hỏi điều chỉnh tùy theo từng bệnh nhân. Nó không thay thế gene gây bệnh bằng gene khỏe mạnh mà chiết xuất tế bào T của bệnh nhân rồi tái lập trình để chúng có thể nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Cuối cùng, các tế bào T được đưa lại cơ thể bệnh nhân. Thử nghiệm trên 63 tình nguyện viên cho thấy hiệu quả trị bệnh của Kymriah đạt 83%.


Với giá 475.000 USD, Kymriah trở thành một trong những phương pháp điều trị ung thư đắt đỏ nhất thế giới. Con số do Novartis đưa ra nhanh chóng trở thành chủ đề gây tranh cãi bởi chính phủ Mỹ đã chi hàng triệu USD đầu tư nghiên cứu. Một nhóm hoạt động vì quyền lợi bệnh nhân lên án số tiền "đắt cắt cổ".


Tuy vậy, Kymriah vẫn nhận được đánh giá tích cực từ giới chuyên môn. Giáo sư Carl June từ Đại học Pennsylvania, người dẫn đầu công trình phát triển Kymriah nhận định liệu pháp là bước ngoặt mang đến hy vọng cho những người mắc ung thư cùng nhiều bệnh nguy hiểm khác. Trong khi đó, bác sĩ ung thư nhi Kevin Curran tại Trung tâm Ung thư Memorial Sloan Kettering đánh giá Kymriah "vô cùng thú vị" đồng thời kỳ vọng nó sẽ vượt qua phương pháp cấy ghép tủy xương lỗi thời.

8 "quái vật" chúng ta nên cảm tạ trời đất vì chúng đã biến mất




Chuột to bằng con bò, cá sấu to bằng... khủng long là những quái vật không ai muốn thấy chúng ở thời nay.


Top những loài đông vật khiến loài người cảm thấy may mắn vì đã tuyệt chủng


Trải qua hàng trăm triệu năm, có rất nhiều loài sinh vật trên Trái đất bị tận diệt vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, không ít trong số này là những "quái vật" mà có lẽ chúng ta phải thầm... cảm tạ trời đất vì chúng đã bị tận diệt.


1. Trăn khổng lồ dài hơn 15m, nặng 1 tấn


Khoảng 60 triệu năm trước, sau thời điểm khủng long bị tuyệt chủng, loài trăn khổng lồ Titanoboa đã thay thế chúng trở thành loài săn mồi lớn và hung dữ nhất hành tinh.


8


Chúng có chiều dài trung bình là 15m, nặng hơn 1 tấn, với một lượng lớn cơ bắp đủ để nghiền nát mọi con mồi. So với ngày nay thì huyền thoại trăn khổng lồ Anaconda mới chỉ ghi nhận đạt chiều dài 11m mà thôi.


2. Chuồn chuồn dài nửa mét


Chuồn chuồn thời hiện đại vốn là một sinh vật vô hại và dễ thương. Tuy nhiên vào Kỷ Carbon khoảng 300 triệu năm trước, tổ tiên của chuồn chuồn - loài Meganeura - là những quái vật côn trùng với sải cánh dài nửa mét.


8


Hãy thử tưởng tượng bạn sẽ phải cần đến... vợt tennis để xua đuổi khi những tên "quái vật" này bay vào nhà bạn thì sẽ như thế nào.


8


3. Chuột to bằng... con bò


Chuột chắc hẳn là nỗi ám ảnh của nhiều người, và sẽ còn ám ảnh hơn nếu như chuột có thể to bằng... con bò.


8


Khoảng 8 triệu năm trước có một loài chuột như thế - với tên khoa học là Phoberomys pattersoni. Các bằng chứng hóa thạch cho thấy chúng dài hơn 3m, cùng một chiếc đuôi dài khoảng 1,5m.


8


Là loài gặm nhấm, lại có kích cỡ siêu khủng, bạn có thể tưởng tượng ra một cú cắn của Phoberomys pattersoni kinh khủng thế nào chứ? Biết rằng loài chuột ngày nay có bộ răng rất sắc nhọn, với lực cắn lên tới... gần 1 tấn/1cm2.



4. Gấu cao gấp đôi người thường


Gấu vốn đã là một sinh vật có kích cỡ đáng nể. Tuy nhiên, một con gấu nâu (gấu lớn nhất hiện nay) cũng chỉ có chiều dài thân thể đạt khoảng 2,8 - 3m.


8


Nhưng mới chỉ 11.000 năm trước, có một loài gấu có chiều cao lên tới 4m, tức hơn gấp đôi người thường. Đó là loài "gấu mặt ngắn" - short-faced bear.


Các khoa học gia cho biết, đây là một loài thú ăn thịt hung dữ, to hơn khoảng 50% so với những con gấu trắng Bắc cực lớn nhất hiện nay. Mỗi ngày, loài gấu này cần nạp khoảng 15kg thịt tươi.


5. Cá piranha to bằng... ván trượt


Những con cá piranha hiện vẫn đang là sát thủ trên dòng sông Amazon (Nam Mỹ). Theo ghi nhận, một đàn cá piranha có thể rỉa sạch thịt một con bò trong vỏn vẹn... 15 phút.


8


Tuy nhiên, cá piranha hiện nay có kích cỡ khá khiêm tốn, với chiều dài chỉ khoảng 15 - 26cm. Trong khi đó vào khoảng 10 triệu năm trước, tổ tiên của chúng - loài Megapiranha - dài đến... 1m, với kích cỡ ước lượng bằng một chiếc ván trượt hiện nay.


Thật khó có thể tưởng tượng làm thế nào các sinh vật khác có thể tồn tại cùng một nơi với loài cá quái vật này đúng không?


6. Cá mập biến cá mập trắng ngày nay chỉ như... cá vàng


8


Thật vậy. Cá mập trắng khổng lồ - loài cá mập lớn nhất hiện nay chỉ đạt kích cỡ tối đa là 6m. Còn loài Megalodon - cá mập khổng lồ xuất hiện từ 15 triệu năm trước - có thể đạt kích cỡ lên tới 18m, khiến loài cá mập trắng "hung thần biển cả" ngày nay trở nên thật thảm hại khi so sánh cùng.


8
Hàm răng của cá mập trắng chỉ như... răng trẻ con so với tổ tiên của chúng.


Megalodon còn được mệnh danh là loài săn mồi kinh khủng nhất từng tồn tại.


7. Cá sấu to bằng... khủng long bạo chúa


Chi cá sấu Deinosuchus là một chi cá sấu sinh sống vào thời điểm 80 triệu năm về trước. Tên gọi của chúng có nghĩa "cá sấu khủng khiếp".


8


Deinosuchus có kích cỡ khoảng 10m, nhỏ hơn một chút so với khủng long bạo chúa (12m). Tuy nhiên, các hóa thạch của những loài khủng long nguy hiểm, thậm chí là cả khủng long bạo chúa đều có... dấu răng của loài cá sấu này. Điều này đủ cho thấy độ hung dữ đến... "bá đạo" của chúng.


8. Loài chim "nghiền sọ" như... dưa hấu


Đó là loài Phorusrhacidae - còn gọi là terror bird (chim kinh hoàng), xuất hiện từ hơn 60 triệu năm trước. Và đúng như tên gọi, chúng là những con chim gieo rắc kinh hoàng.


8


Loài chim này có chiều cao lên tới 3m, và là một loài săn mồi hung dữ. Chúng có một chiếc mỏ cực khỏe và rất sắc nhọn, cộng thêm thể hình to lớn cho phép chúng quật ngã kẻ thù rồi... nghiền nát hộp sọ.